چرا معاملهگران احتمال میدهند جریان عرضه طلایسیاه از تنگههرمز ادامه یابد؟
سهم ریسک ایران در قیمت نفت
این رشد در شرایطی رقم خورد که بازار طی ۱۴ روز معاملاتی گذشته تصویر روشنی از جهت حرکت خود ارائه نکردهاست؛ هشت روز صعود و ۶ روز نزول، نشان از بازاری دارد که بیش از آنکه بر بنیادهای عرضه و تقاضا تکیه کند، از تحولات ژئوپلیتیک سیگنال میگیرد.
محرکهای اخیر قیمت
افزایش قیمتها عمدتا ریشه در گزارشهایی داشت که از برگزاری رزمایش مشترک دریایی ایران و روسیه در دریای عمان و شمال اقیانوس هند خبر میداد؛ رزمایشی که تنها چند روز پس از مانورهای نیروهای ایرانی در تنگههرمز برگزار شد. این تحرکات نظامی در یکی از حساسترین شاهراههای انرژی جهان، کافی بود تا معاملهگران بار دیگر سناریوی اختلال عرضه را در ذهن مرور کنند. همزمان، اظهارات دیپلماتیک نیز در جریان است. وزیرخارجه ایران اعلام کرده؛ تهران و واشنگتن بر سر «اصول راهنما» در مذاکرات به درک مشترک رسیدهاند، اما بازار نشانداده که در مقطع کنونی، وزن تحولات میدانی بیش از پیامهای دیپلماتیک است. تجربه سالهای گذشته نیز نشانداده که در فضای پرتنش خاورمیانه، معاملهگران نفتی بهطور طبیعی به بدترین سناریوها حساسترند.
پریمیوم ریسک
برآورد غالب تحلیلگران حاکی از آن است که در حالحاضر بین ۷ تا ۱۰ دلار در هر بشکه از قیمت نفت بهعنوان «پریمیوم ریسک» ناشی از تنشهای ایران و آمریکا لحاظ شدهاست. پریمیوم ریسک مبلغی است که معاملهگران علاوهبر ارزش بنیادی عرضه و تقاضا صرفا بهدلیل عدمقطعیت سیاسی یا امنیتی مجبور به پرداخت آن هستند. این رقم بازتاب نگرانی از احتمال شکست مذاکرات و اقدام نظامی از سوی دونالد ترامپ است؛ سناریویی که برخی تحلیلها احتمال همراهی اسرائیل را نیز در آن درنظر میگیرند، با اینحال همین دامنه محدود پریمیوم نشان میدهد بازار هنوز وقوع یک اختلال پایدار در عرضه را سناریوی پایه خود نمیداند. اگر معاملهگران احتمال بستهشدن تنگههرمز یا آسیب جدی به زیرساختهای انرژی منطقه را جدیتر ارزیابی کردهبودند، سطح پریمیوم میتوانست بهمراتب فراتر رفته و قیمتها جهشهای چند ده دلاری را تجربه میکردند.
گلوگاه حیاتی انرژی جهان
حدود ۲۰درصد(۲۰میلیون بشکه) از حجم روزانه نفت جهان از تنگههرمز عبور میکند؛ مسیری که تولیدکنندگان عمده خلیجفارس برای صادرات نفتخام و میعانات خود به آن وابستهاند. هرگونه اختلال در این گذرگاه میتواند پیامدهای فوری بر بازارهای جهانی داشتهباشد، با اینحال منطق غالب در بازار این است که حتی در صورت تبادل آتش یا حملات محدود، هیچیک از بازیگران اصلی علاقهای به توقف کامل صادرات نفت ندارند. تجربه تاریخی نیز بر این نگاه صحه میگذارد. درگیریهای متعدد در خاورمیانه طی دهههای گذشته، بهرغم ایجاد شوکهای مقطعی قیمتی، بهندرت به اختلالی گسترده و پایدار در عرضه منجر شدهاند. از منظر اقتصادی، حتی در شرایط خصومت نظامی، حفظ جریان درآمدهای نفتی برای کشورهای منطقه اهمیت حیاتی دارد.
دو سناریو در قیمتگذاری
در حالحاضر، بازار نفت عملا دو سناریو را در قیمتگذاری مدنظر قراردادهاست:
سناریوی نخست: توافق محدود و مدیریت تنش
در این چارچوب، تهران و واشنگتن به توافقی(احتمالا محدود و مرحلهای) دست مییابند که از تشدید درگیری جلوگیری کند. چنین توافقی میتواند شامل نظارت بیشتر بر برنامه هستهای ایران دربرابر نوعی تخفیف تحریم باشد. در این حالت، ریسک ژئوپلیتیک فروکش میکند و پریمیوم فعلی بهتدریج تخلیه میشود.
سناریوی دوم: عدمتوافق و اقدام نظامی
در این وضعیت، مذاکرات به نتیجه نمیرسد و آمریکا (با توجه به حضور نظامی تقویتشده در منطقه) دست به حمله میزند، با اینحال بازار فرض میکند حتی در چنین شرایطی، زیرساختهای اصلی تولید و صادرات نفت دستنخورده باقی خواهد ماند و جریان عرضه تداوم مییابد. آنچه در قیمتها کمتر منعکسشده، سناریوی سوم است: تشدید فراگیر درگیری و هدف قرارگرفتن گسترده زیرساختهای انرژی در منطقه خلیجفارس. در چنین حالتی، اختلال پایدار در عرضه میتواند قیمتها را بهسرعت به سطوح بسیار بالاتری سوق دهد. برخی تحلیلگران معتقدند احتمال این سناریو بیش از آن چیزی است که بازار در حالحاضر لحاظ کردهاست.
معادله سیاسی و فشار قیمتها
یکی از ملاحظات مهم، بُعد سیاسی قیمت نفت در آمریکا است. افزایش پایدار بهای انرژی میتواند فشار مضاعفی بر مصرفکنندگان آمریکایی وارد کند؛ موضوعی که در آستانه رقابتهای انتخاباتی برای هر دولتی حساس است. از اینمنظر، برخی تحلیلها بر این باورند که حتی در صورت اقدام نظامی، تلاش خواهدشد دامنه آن بهگونهای تنظیم شود که شوک قیمتی شدید و طولانیمدت ایجاد نکند. از سوی دیگر، تهران نیز ممکن است محاسبات خاص خود را داشتهباشد. اگر ایران به این جمعبندی برسد که رویارویی نظامی اجتنابناپذیر است، ممکن است گزینههای تهاجمیتری را برای افزایش هزینههای طرف مقابل بررسی کند؛ از جمله فشار بر زیرساختهای انرژی منطقه، با اینحال چنین سناریویی در حالحاضر احتمال پایینتری دارد و در قیمتها بهطور کامل بازتاب نیافتهاست.
ترکیب واقعیت و خوشبینی
در مجموع، آنچه امروز در قیمت نفت دیده میشود، ترکیبی از نگرانی و خوشبینی محتاطانه است. معاملهگران ریسک تنش را نادیده نگرفتهاند و پریمیوم ۷ تا ۱۰ دلاری گواه آن است؛ اما همزمان، بر تجربه تاریخی و منطق اقتصادی بازیگران منطقه معتقدند؛ جریان عرضه نفت(حتی در شرایط تنش) ادامه خواهد یافت، با اینحال بازار نفت همواره مستعد غافلگیری است. اگر تحولات سیاسی از چارچوب سناریوهای فعلی فراتر رود و به اختلالی واقعی و پایدار در صادرات نفت منجر شود، سطح قیمتها میتواند بهسرعت بازتعریف شود. تا آن زمان، نفت در مرز باریک میان تیترهای سیاسی و بنیادهای عرضه و تقاضا نوسان خواهد کرد؛ بازاری که بیش از هر زمان دیگر به تحولات دیپلماتیک و نظامی چشم دوخته است.
